Fort Europa wil illegale migranten in de kraag te vatten – zo niet aan de grens dan wel binnen onze grenzen. En juist de technologie moet er voor zorgen dat controleurs aan en achter de Europese grenzen geruisloos, snel en eenduidig – als een goed geoliede ‘migratiemachine’ – antwoord kunnen geven op de vraag of iemand recht heeft op een verblijfsvergunning.
Biometrisch paspoort
Die machine is momenteel volop in de maak. Zo wordt er hard gewerkt aan de invoering van het biometrisch paspoort, waarin allerlei lichaamskenmerken zijn opgeslagen. Dat paspoort moet het mogelijk maken de identiteit van een migrant vast te stellen, of hij nu meewerkt of niet. Daarnaast hebben de bestaande mazen in de grenzen (en de wet) geleid tot het ontstaan van verschillende databanken. Zo worden gegevens van illegale migranten binnen de Schengen-landen opgeslagen in het Schengen Informatie Systeem (SIS). Iedereen die binnen de EU asiel aanvraagt, komt in een andere databank terecht, EURODAC (zodat hij niet straffeloos elders nog een keer asiel kan aanvragen). En iedereen die met een tijdelijk visum de EU betreedt, komt straks in het Visum Informatiesysteem (VIS) terecht zodat hij of zij, wanneer het visum verlopen is, niet straffeloos met een valse identiteit asiel kan aanvragen. En zo zijn er nog meer databanken. Miljoenen wereldburgers zijn inmiddels digitaal vastgelegd. En deze systemen worden momenteel in hoog tempo aan elkaar gekoppeld. Het gaat daarbij niet meer uitsluitend om het indammen van illegale migratie: steeds vaker is veiligheid het excuus om de surveillancemogelijkheden uit te breiden. Surveillance ook van de eigen burger, die immers net zo goed een veiligheidsrisico kan worden.
Blinde vlek van politici
Politici zullen dit proces niet uit zichzelf keren. Zij zijn juist dol op nieuwe technologieën. Een fraai voorbeeld van deze blinde vlek is de manier waarop de toenmalige minister Rita Verdonk het buitenlands inburgeringsexamen door de Kamer loodste. Dat examen zou worden afgenomen door een computer, met behulp van spraakherkennende software. Alle waarschuwingen van deskundigen ten spijt, wist Verdonk de Kamer ervan te overtuigen dat deze aanpak het ei van Columbus was. Om dezelfde reden heeft de politiek de groei van de ‘migratiemachine’ niet onder controle. De kans bestaat dat niemand ons straks nog kan uitleggen waarom een terminal op Schiphol, verbonden aan vele databanken, waarschuwt dat we ‘verdacht’ zijn. Wie wordt opgeslagen en waarom? Wie krijgt het recht informatie te corrigeren en te verwijderen? De ‘mechanisering’ van de Europese grenscontroles en van de surveillance van gewone burgers (denk aan het explosief groeiende cameratoezicht) roepen belangrijke maatschappelijke vragen op die in de twee hieronder vermelde boeken ruimschoots aan de orde komen. Helaas zijn beide werken niet geschreven voor een breed publiek. De bijdragen in deze bundels zijn vaak te technisch, te juridisch of te theoretisch. Maar papieren waarschuwingen kunnen toch weinig uitrichten. Het wachten is op het schandaal dat aantoont dat de onzichtbare controle de gewone EU-burger in zijn greep heeft gekregen.
